Maj 18, 2007

Matura z historii 2007

Posted in Notatka @ 1:55 pm - autor: tleszkowicz

17 maja maturzyści w całej Polsce zdawali pisemny egzamin z historii. Arkusze maturalne udostępnił między innymi Onet.

Sporo kontrowersji wzbudził wśród zdajacych arkusz rozszerzony. Oprócz testu z całości materiału, tematem przewodnim analizy źródeł oraz wypracowania była kwestia Prus. Spróbujmy rozbić obydwa tematy esejów na czynniki pierwsze i ułożyć choćby prowizoryczny konspekt odpowiedzi.

I. Scharakteryzuj przyczyny i skutki traktatu krakowskiego z 1525 r. dla Rzeczypospolitej XVI – XVIII w.

1. Ostatnia wojna z Zakonem (1519-21) i klęska Krzyżaków
2. Przyczyny traktatu krakowskiego:
– inkorporacja (włączenie) państwa zakonnego przez Polskę mogła popsuć jej stosunki międzynarodowe
– Wielki Mistrz Albrecht Hohenzollern był siostrzeńcem króla Zygmunta Starego
– sekularyzacja Zakonu i przejście Albrechta Hohenzollerna na luteranizm odrywało go od tradycyjnych sojuszników (papieża i cesarza) i wiązało z Polską
3. Traktat krakowski i hołd pruski – warunki. Powstanie Księstwa Pruskiego.
4. Dobre stosunki pomiędzy Albrechtem a ostatnimi Jagiellonami
5. Choroba psychiczna syna Albrechta – Fryderyka Albrechta i powierzenie opieki nad nim i jego władztwem elektorom brandenburskim przez Stefana Batorego w zamian za fundusze na wojnę inflancką
6. Przekazanie lenna pruskiego elektorom bradenburskim po śmierci Fryderyka Albrechta przez Zygmunta III Waze. Brandenburgia dąży do zrzucenia zależności lennej i połączenia Prus z resztą posiadłości niemieckich.
7. Traktaty welawsko-bydgoskie (1657), „Wielki Elektor” Fryderyk Wilhelm Hohenzollern w zamian za rezygnacje z pomocy Szwedom w czasie potopu otrzymuje suwerenne władztwo w Prusach Wschodnich.
8. Polityka bałtycka Jana III Sobieskiego – król Polski planował inkorporacje Prus Wschodnich i powierzenie lenna pruskiego swemu synowi Jakubowi, przez co wzmocnionoby dynastię. Sojusz z Francją i Szwecją (traktat w Jaworowie). Zaniechanie tych planów pod wpływem klęsk szwedzkich w wojnie z Brandenburgią.
9. Wzmocnienie państwa prusko-brandenburskiego w początkach XVIII w. – koronacja Fryderyka I (1701), reformy armii i biurokracji Fryderyka Wilhelma I, wzmocnienie gospodarcze – przy jednoczesnym głębokim kryzysie Rzeczpospolitej Obojga Narodów – wojna północna, anarchia wewnętrzna, kryzys gospodarczy i fiskalny.
10. Działania króla Prus Fryderyka II Wielkiego w celu osłabienia Rzeczpospolitej – psucie pieniądza polskiego, sabotaż gospodarczy, finansowanie opozycji, poparcie dysydentów (protestantów). Konferedarcja barska wywołana m.in. sprawą dysydentów.
11. I rozbiór Polski – zagarnięcie przez Prusy Pomorza Gdańskiego (bez Gdańska iTorunia), ziemii chełmińskiej, Warmii i okręgu nadnoteckiego. Szybkie zagospodarowanie nowo podbitych terenów. Osiągnięcie celu pruskiej racji stanu – połączenie Prus z resztą państwa.
12. Reformy Rzeczpospolitej (również pod wpływem I rozbioru), kolejne rozbiory, upadek państwa.
13. Wniosek – dalekim skutkiem traktatu krakowskiego było dążenie Hohenzollernów do połączenia Prus z Brandenburgią. Spowodowało to rozbiór Polski.
14. Ocena traktatu oraz decyzji Zygmunta Starego. Argumenty przeciw (powinno się od razu inkorporować Prusy) i za (zła koniunktura międzynarodowa, błędy następców Starego).
15. Podsumowanie

II. Scharakteryzuj problem Prus Wschodnich w stosunkach polsko-niemieckich
w XX wieku.

1. Cesarstwo niemieckie przed wybuchem I wojny światowej
2. Powstanie niepodległego państwa polskiego w 1918 roku
3. Problem Prus Wschodnich – samodzielne państwo czy część Polski lub Niemiec?
4. Mieszkańcy Prus – Polacy, Niemcy, Mazurzy…
5. Plebiscyt na Warmii i Mazurach (11.VII.1920)
6. Konflikty polsko-niemiecie w dwudziestoleciu międzywojennym (wojna celna, spory graniczne)
7. Kwestia „korytarza” i połączenia pomiędzy Prusami Wschodnimi a Niemcami. Żądania hitlerowskie i polska odmowa
8. Druga wojna światowa
9. Powojenny podział Prus Wschodnich pomiędzy Polskę a ZSRR
10. Migracje – ucieczka/przesiedlenia ludności niemieckiej i mazurskiej, osiedlenia Polaków z centrum kraju, zza Bugu. Akcja Wisła
11. Traktaty graniczne PRL z Niemcami – z NRD (Zgorzelec 1950) i z NRD (1970)
12. Pojednania polsko-niemieckiej, postać Marion Dönhoff, traktat między III Rzeczpospolitą a RFN z początku lat 90-tych

Pamiętać należy, że po pierwsze jest to moje spojrzenie na obydwa tematy (jeden z nich sam pisałem na egzaminie), po drugie jest to bardzo szczegółowy konspekt, rozszerzający podstawowe punkty w eseju.

Pozdrawiam serdecznie wszystkich tegorocznych, jak i przyszłych maturzystów z historii! 🙂 Zapraszam także do dyskusji nt. tegorocznej matury na forum Histmag.

Reklamy

Kwiecień 1, 2007

18 decydujących bitew w dziejach świata?

Posted in Ciekawostki, Historia wojskowości, Notatka @ 5:31 pm - autor: tleszkowicz

O bitwie warszawskiej z 1920 roku (zwanej czasem „Cudem nad Wisłą”) zwykło się mawiać jako o „osiemnastej decydującej bitwie w dziejach świata”. Przytacza się tutaj postać brytyjskiego lorda d’Abernona, członka alianckiej misji wojskowej w Polsce i naocznego świadka bitwy, który w ten właśnie sposób określił zwycięstwo polskie. Jednak powszechnie niewiele wie się nt. owej listy bitew: jak i według jakiego klucza powstała i przede wszystkim – co z pozostałą siedemnastką?

Pierwotnie autorem listy był brytyjski historyk sir Edward Shepherd Creasy (1812-1878). W 1852 r. wydał książkę „Fifteen Decisive Battles of the World”. Co było kryterium umieszczenia na liście? Creasy wybrał bitwy, które były zaczątkiem wielkich imperiów lub momentem ich klęski. Pojawiły się tam batalie, dzięki którym państwa ratowały się przed upadkiem, broniąc się przed naporem wroga. Były to też wydarzenia, w których ekspansje wielkich potęg osiągały swój punkt szczytowy. Według historyka były to:

  • Maraton 490 r. p.n.e.
  • Syrakuzy 413 r. p.n.e.
  • Gaugamela 331 r. p.n.e.
  • Metaurus 207 r. p.n.e.
  • Las Teutoburski 9 r.
  • Pola Katalaunijskie 451 r.
  • Poitiers 732 r.
  • Hastings 1066 r.
  • Orlean 1429 r.
  • klęska hiszpańskiej Wielkiej Armady 1588 r.
  • Blenheim 1704 r.
  • Połtawa 1709 r.
  • Saratoga 1777 r.
  • Valmy 1792 r.
  • Waterloo 1815 r.

Jak widać, Creasy patrzył na historię świata dość „europocentrycznie”, nie wspominając o pewnym faworyzowaniu wiktorii angielskich.

Edgar Vincent wicehrabia d’Abernon (1857-1941) po powrocie z Polski wydał w 1931 roku swój dziennik zatytułowany „The Eighteenth Decisive Battle of the World: Warsaw 1920”, w którym opisał swoje doświadczenia z czasu pobytu w Polsce. W książce tej d’Abernon, opierając się na kanonie Edwarda Creasy’ego, dodał do jego listy trzy kolejne bitwy:

  • Sedan 1870 r.
  • Marna 1914 r.
  • Warszawa 1920 r.

Dyskusja nt. „Która bitwa miała największy wpływ na losy świata?” trwać może wśród historyków bez końca. Lista Creasy’ego i d’Abernona ukazuje spojrzenie iście historiozoficzne, które streścić można słowami „Gdyby nie ta bitwa, losy świata potoczyłyby się zupełnie inaczej…”.

PS: Przy opracowaniu tej notki korzystałem z artykułu historyka UKSW w Warszawie Dariusza Milewskiego zamieszczonego w dodatku „Bitwy świata” publikowanego co tydzień wraz z dziennikiem „Rzeczpospolita”. Seria zapowiada się interesująco, jej recenzja pojawi się zapewne w najbliższym numerze magazynu „Histmag.org” 🙂