Maj 27, 2007

Hetzer na Helu!

Posted in Historia wojskowości, News @ 6:13 pm - autor: tleszkowicz

26 maja w połowie drogi pomiędzy Juratą a Helem wydobyty został z morza niemiecki niszczyciel czołgów Jagdpanzer 38(t), znany powszechnie jako „Hetzer”. Utknął on na dnie morza w czasie walk w rejonie Helu w 1945 roku.

Czytaj dalej

Mój komentarz: Wielka ilość sprzętu niemieckiego w czasie walk znalazła się pod wodą. W czasie zimy 44/45 zamarźnięte jeziora mazurskie służyły jako arterie komunikacyjne. Niestety, wielokrotnie lód pękał i pojazdy znajdowały się pod wodą. Jedna z hipotez dotyczących „bursztynowej komnaty” mówi, że ciężarówkają ją przeważąca leży na dnie któregoś z jezior…

Nie pozostaje mi nic innego, jak wyczekiwać internetowej galerii zdjęć znalezionego Hetzera 😉

Maj 18, 2007

Matura z historii 2007

Posted in Notatka @ 1:55 pm - autor: tleszkowicz

17 maja maturzyści w całej Polsce zdawali pisemny egzamin z historii. Arkusze maturalne udostępnił między innymi Onet.

Sporo kontrowersji wzbudził wśród zdajacych arkusz rozszerzony. Oprócz testu z całości materiału, tematem przewodnim analizy źródeł oraz wypracowania była kwestia Prus. Spróbujmy rozbić obydwa tematy esejów na czynniki pierwsze i ułożyć choćby prowizoryczny konspekt odpowiedzi.

I. Scharakteryzuj przyczyny i skutki traktatu krakowskiego z 1525 r. dla Rzeczypospolitej XVI – XVIII w.

1. Ostatnia wojna z Zakonem (1519-21) i klęska Krzyżaków
2. Przyczyny traktatu krakowskiego:
– inkorporacja (włączenie) państwa zakonnego przez Polskę mogła popsuć jej stosunki międzynarodowe
– Wielki Mistrz Albrecht Hohenzollern był siostrzeńcem króla Zygmunta Starego
– sekularyzacja Zakonu i przejście Albrechta Hohenzollerna na luteranizm odrywało go od tradycyjnych sojuszników (papieża i cesarza) i wiązało z Polską
3. Traktat krakowski i hołd pruski – warunki. Powstanie Księstwa Pruskiego.
4. Dobre stosunki pomiędzy Albrechtem a ostatnimi Jagiellonami
5. Choroba psychiczna syna Albrechta – Fryderyka Albrechta i powierzenie opieki nad nim i jego władztwem elektorom brandenburskim przez Stefana Batorego w zamian za fundusze na wojnę inflancką
6. Przekazanie lenna pruskiego elektorom bradenburskim po śmierci Fryderyka Albrechta przez Zygmunta III Waze. Brandenburgia dąży do zrzucenia zależności lennej i połączenia Prus z resztą posiadłości niemieckich.
7. Traktaty welawsko-bydgoskie (1657), „Wielki Elektor” Fryderyk Wilhelm Hohenzollern w zamian za rezygnacje z pomocy Szwedom w czasie potopu otrzymuje suwerenne władztwo w Prusach Wschodnich.
8. Polityka bałtycka Jana III Sobieskiego – król Polski planował inkorporacje Prus Wschodnich i powierzenie lenna pruskiego swemu synowi Jakubowi, przez co wzmocnionoby dynastię. Sojusz z Francją i Szwecją (traktat w Jaworowie). Zaniechanie tych planów pod wpływem klęsk szwedzkich w wojnie z Brandenburgią.
9. Wzmocnienie państwa prusko-brandenburskiego w początkach XVIII w. – koronacja Fryderyka I (1701), reformy armii i biurokracji Fryderyka Wilhelma I, wzmocnienie gospodarcze – przy jednoczesnym głębokim kryzysie Rzeczpospolitej Obojga Narodów – wojna północna, anarchia wewnętrzna, kryzys gospodarczy i fiskalny.
10. Działania króla Prus Fryderyka II Wielkiego w celu osłabienia Rzeczpospolitej – psucie pieniądza polskiego, sabotaż gospodarczy, finansowanie opozycji, poparcie dysydentów (protestantów). Konferedarcja barska wywołana m.in. sprawą dysydentów.
11. I rozbiór Polski – zagarnięcie przez Prusy Pomorza Gdańskiego (bez Gdańska iTorunia), ziemii chełmińskiej, Warmii i okręgu nadnoteckiego. Szybkie zagospodarowanie nowo podbitych terenów. Osiągnięcie celu pruskiej racji stanu – połączenie Prus z resztą państwa.
12. Reformy Rzeczpospolitej (również pod wpływem I rozbioru), kolejne rozbiory, upadek państwa.
13. Wniosek – dalekim skutkiem traktatu krakowskiego było dążenie Hohenzollernów do połączenia Prus z Brandenburgią. Spowodowało to rozbiór Polski.
14. Ocena traktatu oraz decyzji Zygmunta Starego. Argumenty przeciw (powinno się od razu inkorporować Prusy) i za (zła koniunktura międzynarodowa, błędy następców Starego).
15. Podsumowanie

II. Scharakteryzuj problem Prus Wschodnich w stosunkach polsko-niemieckich
w XX wieku.

1. Cesarstwo niemieckie przed wybuchem I wojny światowej
2. Powstanie niepodległego państwa polskiego w 1918 roku
3. Problem Prus Wschodnich – samodzielne państwo czy część Polski lub Niemiec?
4. Mieszkańcy Prus – Polacy, Niemcy, Mazurzy…
5. Plebiscyt na Warmii i Mazurach (11.VII.1920)
6. Konflikty polsko-niemiecie w dwudziestoleciu międzywojennym (wojna celna, spory graniczne)
7. Kwestia „korytarza” i połączenia pomiędzy Prusami Wschodnimi a Niemcami. Żądania hitlerowskie i polska odmowa
8. Druga wojna światowa
9. Powojenny podział Prus Wschodnich pomiędzy Polskę a ZSRR
10. Migracje – ucieczka/przesiedlenia ludności niemieckiej i mazurskiej, osiedlenia Polaków z centrum kraju, zza Bugu. Akcja Wisła
11. Traktaty graniczne PRL z Niemcami – z NRD (Zgorzelec 1950) i z NRD (1970)
12. Pojednania polsko-niemieckiej, postać Marion Dönhoff, traktat między III Rzeczpospolitą a RFN z początku lat 90-tych

Pamiętać należy, że po pierwsze jest to moje spojrzenie na obydwa tematy (jeden z nich sam pisałem na egzaminie), po drugie jest to bardzo szczegółowy konspekt, rozszerzający podstawowe punkty w eseju.

Pozdrawiam serdecznie wszystkich tegorocznych, jak i przyszłych maturzystów z historii! 🙂 Zapraszam także do dyskusji nt. tegorocznej matury na forum Histmag.

Maj 11, 2007

Pomniki żołnierzy radzieckich

Posted in Fotoreportaż, Historia wojskowości @ 4:26 pm - autor: tleszkowicz

W stolicy Estonii zdemontowano pomnik żołnierza radzieckiego, znajdujący się w centrum miasta i przeniesiono go na cmentarz wojenny. Wywołało to ostrą reakcję mniejszości rosyjskiej oraz władz Rosji. Władze estońskie usprawiedliwiły to działanie faktem, że podczas drugiej wojny światowej Armia Czerwona przyniosła Estonii nie wyzwolenie, a półwiecze niewoli.

Wydarzenia te wzbudziły reakcję w Polsce. Pojawiły się głosy o konieczności usunięcia symbolów dyktatury z polskich ulic. Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego zapowiedziało, że przepisy dotyczące tego problemu pojawią się w projekcie przygotowywanej od dawna ustawy o miejscach pamięci narodowej. W kraju rozgorzała dyskusja zwolenników i przeciwników tego pomysłu.

Dyskusja ta wzbudziła moją refleksję, m.in. z powodu istnienia w okolicy mojego miasta cmentarza żołnierzy radzieckich na którym znajduje się również pomnik upamiętniający poległych. Ostatecznie okazało się, że cmentarze nie mają podlegać żadnej ingerencji, gdyż nekropolie są zwyczajowo uznane za miejsca święte, a każdy żołnierz ma prawo do godnego pochówku. Tyczy się to także pomników znajdujacych się na terenie cmentarzy. Mimo wszystko postanowiłem odwiedzić miejsce spoczynku żołnierzy Armii Czerwonej, będac ciekawy jego wyglądu i charakteru.

***

 

W wydanej w 1971 roku monografii historycznej „Cztery wieki Węgorzewa” Andrzej Wakar opisuje przebieg zdobycia (w pracy nazwanego „wyzwoleniem”) Węgorzewa (niem. Angerburg, przed drugą wojną światową miasto w Prusach Wschodnich, siedziba władz powiatowych) przez Armię Czerwoną. Już późną jesienią władze niemieckie zarządziły ewakuację przemysłu i dóbr kultury. Z czasem coraz więcej mieszkańców miasta dołączała się do rzeki uciekajacych na zachód. 21 stycznia 1945 roku wydano rozkaz całkowitej ewakuacji, który zaczęto wykonywać tego samego dnia. Dzień później przetoczyli się przez miasto mieszkańcy okolicznych wsi. Temperatura osiągała ok. -20 stopni Celsjusza. Miasto płonęło, bombardowane przez samoloty radzieckie. Ruiny obsadziły wojska niemieckie, przygotowujące się do obrony. Zachowało się zdjęcie lotnicze, przedstawiające miasto przed ewakuacją i zniszczeniem (ze strony: http://www.angerburg.de/):

 

 

23 stycznia wojska radzieckie wkroczyły na terytorium powiatu węgorzewskiego. Były to jednostki z Drugiej Armii Gwardyjskiej generała lejtnanta Piotra Czanczybadzego, wchodzącej w skład 3. Frontu Białoruskiego (dowódca generał armii Iwan Czerniachowski). Rano 24 stycznia do Angerburga-Węgorzewa wkroczyły trzy baterie pod dowództwem Ormianina, majora Mowsjesa Oganiesjana. Jak podaje Wakar, w czasie walk ulicznych odparto dwa kontrataki niemieckie, zniszczono baterię moździerzy i dwa stanowiska wielkokalibrowych karabinów maszynowych. Do niewoli dostała się kompania żołnierzy niemieckich. W ciągu dwóch dni całkowicie wyparto wojska niemieckie
z terenów powiatu węgorzewskiego. Za zdobycie Węgorzewa major Oganiesjan otrzymał Order Wojny Narodowej (wcześniej dwukrotnie odznaczono go Orderem Czerwonej Gwiazdy). Zdobywca Angerburga odznaczony został pośmiertnie, gdyż w połowie lutego zginął w walkach pod Bartoszycami. Mniej więcej w tym samym czasie pod Pieniężnem zginął raniony odłamkiem artleryjskim generał Czerniachowski.

 

W walkach o Węgorzewo zginęło kilkudziesięciu żołnierzy radzieckich, pochowanych doraźnie w różnych miejscach. Po wojnie ich szczątki przeniesiono na cmentarz wytyczony na podmiejskim wzgórzu zwanym Górą Konopki, górującym nad szosą do Giżycka. W 1970 roku obok zbiorowych mogił żołnierskich pojawił się pomnik ku ich czci, zaprojektowany przez Ryszarda Wachowskiego.

 

***

 

 

Cmentarz znajduje się na Górze Konopki. Nazwa związana jest z legendą o węgorzewskim odpowiedniku Pana Twardowskiego. Obiekt znajduje się na obrzeżach miasta, przy drodze krajowej do Giżycka.

Od strony szosy widoczny jest napis (niedawno odnowiony): „Cmentarz żołnierzy radzieckich poległych w roku 1945 w walce o wyzwolenie Węgorzewa”. Zwolennicy pomysłu o demontażu pomników radzieckich negują prawdziwość słowa „wyzwolenie” przypominając, że okupacja niemiecka Polski została zamienona w zależność od ZSRR. W tym wypadku słowo to również jest nieprawdziwe, jednak z zupełnie innego powodu – Węgorzewo nie mogło być „wyzwolone”, gdyż nigdy nie było miastem polskim, a jego związki z Polską (przede wszystkim osadnicze) są dość względne.

 

 

Do obiektu prowadzą dostojne, kamienne schody

 

 

Pomnik widoczny jest z daleka

 

 

Całość obiektu: mogiły, płyta pamiętkowa, pomnik

 

 

Andrzej Wakar pisze o kilkudziesięciu żołnierzach radzieckich poległych w walkach o Węgorzewo i złożonych na wspólnym cmentarzu pod miastem. Jednak na tablicy na środkowej mogile wyróżniono tylko jedenaście nazwisk. Czyżby więc reszta krasnoarmiejców pochowano w dwóch zbiorowych mogiłach po obu stronach kamiennego grobu? Znajdują się tam takie płyty, bez żadnych napisów:

 

 Płyta na centralnej mogile

Dwujęzyczny napis na centralnej mogile: „Bohaterom poległym w walce z niemieckim faszyzmem społeczeństwo powiatu węgorzewskiego”

Centralna mogiła

 Pomnik zaprojektowany w 1970 r. przez Ryszarda Wachowskiego. Żołnierze sowieccy w wyciągnietych do góry rękach trzymają coś na kształt szarfy.

 

 Trzech krasnoarmiejców z węgorzewskiego cmentarza…

 Detal: żołnierz radziecki zwrócony twarzą w kierunku miasta…

***

Sądzę, że w politycznym zgiełku który ostatnimi czasy zapanował w naszym kraju ważna jest także pamięć o ofiarach wojny. Również o tych żołnierzach, którzy ze stepów Ukrainy, Kazachstanu, gór Kaukazu i Uralu, mroźnej Syberii i koła podbiegunowego zostali wciągnięci do służby w Armii Czerwonej i którzy ponieśli śmierć na terenach Polski, gdzie przyszło im spoczywać na wieki.

 

Pozostaje mi tylko zachęcić do lektury felietonu Konrada Piaseckiego na ten temat, oraz do wzięcia udziału w dyskusji nt. tej sprawy na forum Histmaga.

 

Maj 9, 2007

Irena Sendlerowa w Kapitule Orderu Orła Białege

Posted in News @ 9:57 pm - autor: tleszkowicz

Jak podaje Wirtualna Polska, prezydent Lech Kaczyński powołał Irenę Sendler do Kapituły Orderu Orła Białego. Ten honorowy organ znajduje się ostatnimi czasy w centrum uwagi opinii publicznej w związku z nową ustawą lustracyjną. Przypomnijmy, że w Kapitule zasiadają obecnie prof. Władysław Bartoszewski (w czasie wojny działacz Rady Pomocy Żydom „Żegota”, powstaniec warszawski, historyk, działacz opozycji demokratycznej, kilkukrotny minister spraw zagranicznych III RP) oraz Andrzej Gwiazda (jeden z liderów pierwszej „Solidarnosci”).

Kim jest Irena Sendler? Pozwolę sobie przytoczyć krótki biogram mojego autorstwa, opracowany na potrzeby serwisu Histmag.org:

Sprawiedliwa Wśród Narodów Świata. W czasie wojny uratowała z getta ok. 2,5 tysiąca żydowskich dzieci, wielu innym prześladowanym niosła pomoc ryzykując życie. Trwa zbieranie podpisów pod listą poparcia dla kandydatury polskiej działaczki społecznej Ireny Sendler do Pokojowej Nagrody Nobla.

Pani Irena urodziła się 15 lutego 1910 roku w Otwocku. W jej rodzinie żywe były tradycje społeczne, jej ojciec jako lekarz pomagał ubogim Żydom. Związana była z ruchem socjalistycznym i PPS. W czasie wojny była pracownicą ośrodka społecznego. Udając pielęgniarkę dostawała się do warszawskiego getta, dostarczając potrzebującym jedzenia i lekarstw. Współpracowała z „Żegotą” – Radą Pomocy Żydów, w której kierowała wydziałem dziecięcym. Dzięki jej staraniom udało się uratować ok. 2,5 tysiąca żydowskich dzieci wyciągniętych z getta i umieszczonych w przybranych rodzinach, domach dziecka i kościelnych ochronkach. W 1943 została aresztowana przez gestapo i skazana na śmierć. Dzięki okupowi jaki wpłaciła „Żegota” rozstrzelano ją tylko „na papierze”. Do końca wojny ukrywała się, niosąc dalszą pomoc potrzebującym. Po wojnie nadal działała społecznie. W 1983 roku instytut Yad Vashem uhonorował ją medalem Sprawiedliwy Wśród Narodów Świata, a w 2003 roku odznaczono ją Orderem Orła Białego.”

Pozostaje mi tylko wyrazić zadowolenie, że ta wielka Polka została w ten sposób uhonorowana. Przyznam jednak, że cały czas oczekuję na Pokojową Nagrodę Nobla 🙂

Więcej informacji o pomyśle przyznania Nobla pani Irenie w serwisie Histmag.org, a informacje nt. powołania jej do Kapituły Orderu Orła Białego w Wirtualnej Polsce.